Extremen in weer kennen we natuurlijk in Nederland, vooral wat betreft stormen, grote hoeveelheden neerslag of onweersbuien. Toch zien we vaak dat bij dit soort situaties de meest heftige verschijnselen zich voordoen oost of zuidoost van ons land, in gebieden met bijvoorbeeld heuvels of bergen. En de relatief koude zee heeft veel invloed op bepaalde weersverschijnselen.
Geen gebied in Europa kent zoveel extremen als het Alpengebied. Het weer kan er van de één op de andere dag omslaan van 30 graden naar sneeuw op grotere hoogte. Bergen triggeren en versterken bepaalde verschijnselen, met name als het gaat over neerslaghoeveelheid en wind. Op de toppen van bergen kunnen soms windsnelheden voorkomen tussen 160 en 200 kilometer per uur, waar dat in het Nederlandse laagland vrijwel onmogelijk is. Door zogenaamde 'opstuwing' van bergketens (dit wil zeggen: de lucht botst tegen de bergen en wordt vervolgens gedwongen om te stijgen), krijg je bij zware buien bovendien veel meer neerslag dan bijvoorbeeld in een vlakke omgeving het geval zou zijn.
Heuvelgebieden rond Nederland
In dit artikel richten we ons echter vooral op de weersextremen in onze buurlanden: België en Duitsland. Hier liggen natuurlijk geen hoge bergen, maar ook gebieden met heuvels kunnen voor extra versterking zorgen van bepaalde verschijnselen. Zo kennen de Ardennen en het Sauerland aanzienlijk meer neerslag gemiddeld over een jaar dan Nederland, omdat de lucht dus tegen de heuvels waait en extra opstijgt. Op die manier wordt er meer neerslag gegenereerd.
Zo kennen delen van de Ardennen en Hoge Venen in België en gemiddelde jaarsom neerslag van maar liefst 1300 tot ruim 1400 millimeter aan toe. Een enorm verschil met het zuiden van Nederland, slechts een honderdtal kilometer verderop. Daar valt normaal gesproken 700 tot 800 millimeter per jaar. Dit is puur het gevolg van opstuwing door heuvels waar we het eerder over hadden. Soortgelijke taferelen maar dan op kleinere schaal zien we o.a. op de Veluwe en enkele heuvelruggen in het midden en oosten van Nederland. In het Sauerland kan lokaal zelfs tot circa 1500 millimeter neerslag in een jaar vallen.
Onweersbuien
Ook onweersbuien kunnen een extra zetje krijgen door de invloed van heuvels. Maar dat niet alleen: zeker zomers (door warmte gevoed) onweer houdt bepaald niet van invloeden door een koude plas water. In de buurt van zeeën zullen buien doorgaans aan kracht inleveren en zeker op een noordelijke breedtegraad waar Nederland zich bevindt.
Hoe verder bij een koude zee vandaan, hoe zwaarder potentieel onweer kan worden. Uiteraard gaat deze vlieger niet altijd op, want er spelen meer factoren een rol, maar doorgaans zie je verder landinwaarts zwaarder onweer optreden dan in de kustgebieden. Vooral Duitsland staat hier bekend om: er heerst daar meer een zogenaamd landklimaat, waardoor de warme voeding voor onweersbuien zelden wordt afgesneden door invloed van koud zeewater of een zeewind.
Winterweer
Voor winterse kou geldt in grote lijnen hetzelfde. Ook hier is de invloed van zee funest: bij uitstroom van vrieslucht over een groot wateroppervlak, zal de lucht opwarmen en gaan de scherpe kantjes geleidelijk eraf. Dit zien we boven Nederland veelvuldig gebeuren in het winterhalfjaar. Met name in geval van een koude noordelijke stroming, wordt de lucht over lange afstand over zee geblazen en kan het zomaar een graad of 10 maar liefst opwarmen. Eenmaal in Nederland is dan allang geen sprake meer van serieus winterweer... hoogstens van enkele winterse buien en temperaturen een paar graden boven nul.
België heeft bij winterse omstandigheden de Ardennen. Wanneer het in het laagland regent bij een graad of 5-6, is op de Hoge Venen meestal sprake van sneeuwval. Op de toppen kan zich dan een ultiem winters landschap voltrekken, terwijl het enkele tientallen kilometers verderop als herfst oogt. Ook Duitsland kent verschillende heuvelgebieden waar winterweer vrij gebruikelijk is, zodra het in eigen land waterkoud is met regen. Te denken aan de Eifel, het Sauerland, de Harz of het Zwarte Woud. Zuid-Duitsland vormt sowieso een uitzondering: dat gebied ligt zo ver bij een zee vandaan, dat het vaak aanzienlijk vaker koud genoeg is voor winterweer. Het aantal sneeuwdagen kan daar wel drie tot vier maal zo hoog oplopen als gemiddeld in Nederland!
