Vandaag is het precies 29 jaar (10.592 dagen) geleden dat de laatste Elfstedentocht verreden werd, op 4 januari 1997. De grote vraag is: komt het ooit weer zover? Tijdens de kerstdagen is er nog geschaatst en ook het nieuwe jaar start koud. Mogen we daarmee dromen van een Elfstedentocht?
De jongste generaties hebben nog nooit Elfstedenkoorts meegemaakt en voor ouderen duurt het wachten langer dan ooit. Het vorige ‘wachtrecord’ van 8.070 dagen, tussen 1963 en 1985, werd al op 8 februari 2019 gebroken. Inmiddels staat de teller al op 10.592 dagen wachten.
Hoe groot zijn de kansen deze winter?
Op dit moment hebben we te maken met vrij koud winterweer en dus rijst de vraag: mogen we weer hopen op een Elfstedentocht? Overdag liggen de temperaturen rond het vriespunt en ’s nachts vriest het licht tot matig. Daardoor vormt zich komende week wat ijs. Hierbij moet je denken aan een ijsdikte van zo’n vier centimeter. Hoe dik het ijs precies wordt is wel onzeker. Dit heeft te maken met sneeuwbuien die geregeld over het land trekken. Valt er sneeuw op het ijs, dan isoleert dit het ijs van de koude lucht en komt de ijsgroei tot stilstand.
De vorming van een dikke en betrouwbare ijsvloer voor schaatsen op open water lijkt er vooralsnog dus niet in te zitten. Mogelijk komt het wel weer, net als tijdens de kerstdagen, tot schaatspret op opgespoten ijsbanen en op enkele ondiepe sloten of vennen waar het ijs zich sneller vormt. Over de kans op een Elfstedentocht hoeven we het, ondanks het relatief koude weer, dus voorlopig niet te hebben. Voor een Elfstedentocht is namelijk ijs nodig dat op de hele route minimaal 15 centimeter dik is. Daarvoor zou het wekenlang matig tot streng moeten vriezen, zonder dat er sneeuw op het ijs ligt.
Het ziet ernaar uit dat we tot ver in januari te maken houden met koud en wisselvallig winterweer, waarbij dit vooral af en toe sneeuwpret kan opleveren. Droge vrieskou is minder waarschijnlijk. Voor februari toont onze winterverwachting een terugkeer van zacht winterweer met overheersende zuidwestenwinden die onstuimig en nat weer brengen. De kans op een Elfstedentocht is deze winter dus ook bijzonder klein.
Nooit meer een Elfstedentocht?
We krijgen door klimaatverandering steeds warmere winters en daardoor wordt de kans op een Elfstedentocht steeds kleiner. Hoewel koude periodes nog steeds voorkomen, is de aangevoerde lucht minder koud dan vroeger. Het Noordpoolgebied is inmiddels bijna vier graden opgewarmd. De opwarming gaat daar extra hard.
In de komende tientallen jaren is er nog wel een kleine kans op een Elfstedentocht. Momenteel is de kans op voldoende winterkou 8 procent, maar de kans op de Tocht der Tochten is kleiner omdat weeromstandigheden zoals sneeuwval roet in het eten kunnen gooien. Dat zagen we in 2012! Alleen met veel geluk kan het dus nog een keer gebeuren. De doorgaande opwarming verkleint de kans naar 1 procent in 2050 en aan het einde van de eeuw zijn de kansen verwaarloosbaar klein.
Waar deze klimaatscenario’s echter nog geen rekening mee houden is de ineenstorting van de warme golfstroom. Hier wordt momenteel nog veel onderzoek naar gedaan, maar dit zou kunnen betekenen dat het juist in ons land plotseling toch weer veel kouder wordt dan de afgelopen decennia. En dan is een volgende Elfstedentocht ineens een stuk dichterbij.
Onze collega's van Weerplaza maakten onderstaande video over het mogelijke stilvallen van de Golfstroom:
